Netcongestie

Energie Samen Rivierenland reageert
De gevolgen van een algehele aansluitstop zijn desastreus voor de grote gezamenlijke opgaven waar we met het Rijk, gemeenten, ondernemers en particulieren voor staan. De bouw van nieuwe woningen, economische ontwikkelingen en de verduurzaming van huizen, transport en bedrijven komen stil te liggen met deze aansluitstop die wel 10 jaar kan duren. En dat is niet acceptabel.

Netcongestie, wat is eigenlijk het probleem?
Ik ga in gesprek met Lennart Bijnagte, projectleider bij de Energiegemeenschap Rivierenland, over de betekenis van dit bericht en zijn visie op de netcongestie.

“Warmtepompen, elektrisch koken en elektrische auto’s zijn allemaal verduurzamingsmaatregelen die de energietransitie nu vertragen”, zegt Lennart. Dat klinkt paradoxaal en dat is het ook. Oorzaak: een te krap bemeten infrastructuur en variabele energie-opwek door zon en wind. “Een combinatie van een technisch- en een gedragsprobleem dus.”  Terloops merkt hij op dat dit juist in Gelderland (Rivierengebied) wel meevalt en het met name de regio’s Utrecht en Flevoland zijn waarvoor wij hier moeten afremmen.

“Netcongestie is een combinatie van een piekvraagstuk én een opwek- en opslag probleem wat op een paar momenten in het jaar in het jaar samenvalt. Bijvoorbeeld als de buitentemperatuur 2 graden Celsius is, de zon niet schijnt en er geen wind staat. Het gevolg is stroomtekort. En dat terwijl alle ondernemingen doordraaien met hun productie, particulieren elektrische auto’s opladen en hun warmtepompen maximaal draaien omdat het opwarmen van verwarmingswater op die temperatuur het minst efficiënt is” aldus Lennart.

“Netcongestie ontstaat dan met name in het hoogspanningsnet. Er moet extra stroom worden opgewekt die van de dikste kabels in het hoogspanningsnet naar de steeds dunnere kabels in het midden- en laagspanningsnet bij jou thuis moet worden getransporteerd. En dat past maar moeizaam. De spanning neemt letterlijk toe, kabelverdeelstations en transformatorhuizen worden extra belast wat uiteindelijk kan leiden tot kans op storing en uitval. Gezien de economische impact zijn hiervoor wettelijke regels opgesteld en moet deze situatie worden vermeden. De aansluitstop is in die zin een voorzorgsmaatregel.

Binnen de regio Rivierenland werken gemeenten, provincie en netbeheerders en coöperaties al samen aan netbewust programmeren, het beperken van piekbelasting en het ontwikkelen van oplossingen zoals energiehubs en vraagsturing. De opties en oplossingen om dit probleem (lokaal) op te lossen zijn echter nog lang niet voldoende onderzocht en gecommuniceerd. En dat terwijl de impact heel groot is en het iedereen in de regio aangaat.

Kunnen we het oplossen?
Ik vraag het  Alexander van Setten, adviseur bedrijven en projectleider DOE:

“Bij ESR zien we dit al jaren aankomen, de congestie in de FGU-regio is al sinds 2022 bekend. Onze (om)denkrichting hiervoor is gebaseerd op de coöperatieve gedachte: Ga als inwoners en bedrijven samen aan de slag met collectieve en lokale oplossingen, wacht niet tot de overheid of de energiemaatschappijen het misschien voor ons regelen. En benoem ook de olifant in de kamer, namelijk dat netcongestie, net als files in de spits, niet meer weggaat.

Dat betekent dat we ons hierop moeten aanpassen. Iedereen verwacht beschikbare, betaalbare en betrouwbare energie (ik noem dat het BBB-programma) maar daarvoor zullen we eerst het besef moeten krijgen dat wij zelf ook onderdeel zijn van de oplossing. Net als in het vervoer kan je zelf, ook als bedrijf, maatregelen nemen om de spits te mijden. En zo ruimte voor verder groei en verduurzaming te maken. Naast spitsmijden en energie besparen kun je ook alleen of samen te investeren in duurzame energie. En zo minder afhankelijk te worden van fossiele energie uit het buitenland.”

Praktische denken en doen
Net als Alexander van Setten ziet Lennart Bijnagte oplossingen voor de netcongestie vooral in een lokale en collectieve context. Hij noemt er een aantal:

Minder verbruiken op de piekuren
Iedereen gaat zijn stroomafname spreiden en de stroomspits tussen 16:00u en 21:00u zoveel mogelijk vermijden. Vorig jaar startte de overheid met de campagne ‘Zet de knop om’ als brede bewustwordingscampagne gericht op alle Nederlanders over het omgaan met de drukte op het stroomnet. Ook met kleinere maatregelen kunnen we ons best doen om het verbruik naar de nacht of naar zonnige uren te verplaatsen. Zoals met het opladen van de elektrische auto, de vaatwasser, wasmachine of droger.

Bedrijven zouden kritisch kunnen kijken naar hun processen en hoge stroomafname afstemmen met andere grootverbruikers in de regio. Met name in de stroomspits en zeker als er geen zon en wind is. Bij ESR zien we al een nieuwe functie bij de zakelijke grootverbruikers: de energiemanager.

Om gespreid gebruik te stimuleren wordt inmiddels gesproken over gedifferentieerde tarieven; de gebruiker gaat in de pits een hoger tarief betalen.

Stroom direct gebruiken
Lokaal kun je extra stroom verbruiken op de momenten dat het ook lokaal wordt opgewekt, in dat geval hoeft het namelijk niet over de snelweg van TenneT. Maar dan moet je inzicht hebben in de lokale opwek(voorspelling). Met energiegemeenschap Rivierenland zijn we bezig met een signalerings-App om bewoners te attenderen op ruime beschikbaarheid van stroom met lage tarieven, of juist omgekeerd. Lokaal, of zelfs thuis opslaan van stroom is dan een logische volgende stap.

Stroom decentraal opwekken op het laagspanningsnet
Kleine opwek-centrales op onderstation-niveau zijn voorlopig een prima oplossing om pieken en stagnerende opwek op te vangen. Onderstations zijn vaak gekoppeld aan een stad, bijvoorbeeld Zaltbommel, Tiel en Culemborg in regio Rivierenland. Met een lokale centrale wordt de stroom ook weer lokaal gebruikt en belast dus niet het hoogspanningsnet.

Opslaan van stroom/energie als back-up
We hoeven niet alle pieken met gas-opwek op te vangen. We kunnen groene opwek door zon en wind verruimen door accu's toe te voegen.

Dat kan kleinschalig en bij jou thuis: zelfs in de supermarkt worden kleine, modulaire accu’s aangeboden die simpel met een stekker worden ingeplugd en voldoende stroom leveren voor de koelkast, lampen en tv-kijken ’s avonds.

Opslaan kan ook groot en bijvoorbeeld thermisch. Energie opslaan in warmte is veel goedkoper dan in een accu en kan bovendien veel langer worden bewaard waardoor het nog duurzamer is. Deze opslag heeft wel een aandachtspunt; je moet de warmte ook kunnen transporteren. De infrastructuur hiervoor is nu onvoldoende.

Is er een oplossing?

Wat ESR betreft onderstreept het persbericht van TenneT vooral dat de voortgang in dit dossier stagneert. Een aansluitstop voor woningen en bedrijven is naar onze mening, juist in het licht van de grote verduurzamingsopgaven, geen constructieve stap. Sterker nog: het werkt ontmoedigend voor de vele lokale initiatieven die juist bijdragen aan de energietransitie waarin inwoners en ondernemers investeren in verduurzaming, samenwerking en lokale opwek.

Een deel van het probleem kan worden opgelost met betere communicatie en meer burgerbetrokkenheid. Voor het overige zijn visie, duidelijke keuzes en een langetermijn-route nodig van netbeheerders en overheid. Wees daarbij eerlijk tegen inwoners: enig ongemak blijft, maar ook hun bijdrage in verduurzaming is nodig om samen tot een oplossing te komen. Zo profiteren uiteindelijk alle 18 miljoen Nederlanders.

 

 

Over Energie Samen Rivierenland (ESR)
ESR is sterk in het ontwikkelen van denk- en oplossingsrichtingen in opwek en transitie. Hierbij wordt gebruik gemaakt van inhouse-kennis en van externe specialisten. Altijd worden inwoners betrokken om collectief programma’s of initiatieven uit te werken én te realiseren waardoor de coöperatieve gedachte vorm krijgt en resulteert in betrouwbare, duurzame en betaalbare energieoplossingen voor de gemeenschap.

Wilt u meer weten over onze oplossingen en initiatieven?
Stuur dan een email naar: douwe.feenstra@energiesamenrivierenland.nl